Terapia metodą Tomatisa to podejście opierające się na stymulacji słuchowej, którego celem jest wspieranie funkcjonowania układu nerwowego, a w szczególności procesów związanych z uwagą słuchową, komunikacją oraz regulacją sensoryczną. Jej przebieg ma charakter etapowy, jednak zawsze pozostaje indywidualnie dostosowany do potrzeb dziecka, jego profilu rozwojowego oraz trudności, z jakimi się mierzy.  

Etap pierwszy – regulacja i przygotowanie układu nerwowego

Początkowy etap terapii pełni przede wszystkim funkcję regulacyjną. W tym czasie stosowana jest stymulacja o charakterze wyciszającym i organizującym, której celem jest poprawa funkcjonowania układu nerwowego oraz przygotowanie go do dalszych, bardziej wymagających oddziaływań. W praktyce często obserwuje się w tym czasie wsparcie takich obszarów jak:
  • czucie głębokie (propriocepcja),
  • koordynacja ruchowa,
  • motoryka mała,
  • planowanie ruchów (praksja),
  • kontrola pracy gałek ocznych,
  • integracja bodźców z różnych zmysłów.
Proces ten jest spójny z założeniami integracji sensorycznej, według których prawidłowe przetwarzanie bodźców stanowi fundament dla dalszego rozwoju poznawczego, językowego i emocjonalnego.  

Etap drugi – rozwój funkcji słuchowych i językowych

Drugi etap terapii koncentruje się bardziej bezpośrednio na funkcjach słuchowych oraz językowych. Stymulowane są struktury odpowiedzialne za analizę i interpretację dźwięków, rozumienie mowy oraz komunikację. Na tym etapie często obserwuje się:
  • poprawę rozumienia wypowiedzi,
  • większą precyzję i płynność mowy,
  • wzrost uwagi słuchowej,
  • odbiór i różnicowanie dźwięków mowy,
  • pamięć fonologiczną,
  • analizę i syntezę głoskową, sylabową,
  • rozwój słownika czynnego,
  • poprawę aspektów prozodycznych wypowiedzi,
  • autokontrolę słuchową.
Rozwój uwagi słuchowej, stanowi podstawę efektywnego uczenia się języka oraz funkcjonowania w środowisku szkolnym.  

Etap trzeci – integracja i funkcje wykonawcze

Ostatni etap ma charakter bardziej aktywizujący i integrujący. W jego trakcie nacisk kładziony jest na rozwój wyższych funkcji poznawczych, określanych jako funkcje wykonawcze. Obejmują one m.in.:
  • koncentrację uwagi,
  • planowanie i organizację działań,
  • kontrolę impulsów,
  • elastyczność poznawczą,
  • zdolność do zmiany strategii działania.
Jest to etap bardziej intensywny, a jego efekty mogą rozwijać się jeszcze przez kilka miesięcy po zakończeniu stymulacji. Wynika to z faktu, że procesy reorganizacji mózgu zachodzą stopniowo i wymagają czasu na utrwalenie.  

Znaczenie przerw między etapami

Istotnym elementem terapii są przerwy pomiędzy kolejnymi etapami, trwające zazwyczaj kilka tygodni. Nie są one przypadkowe — pozwalają na konsolidację zmian zachodzących w układzie nerwowym. W tym czasie mózg integruje nowe doświadczenia i wzmacnia powstałe połączenia neuronalne, co jest zgodne z wiedzą na temat procesów uczenia się i pamięci.    

Faza aktywna – praca z własnym głosem

W trakcie terapii wykorzystywana jest również tzw. faza aktywna, w której dziecko pracuje z użyciem mikrofonu. Dzięki temu możliwa jest jednoczesna stymulacja układu słuchowego i głosowego. Takie połączenie wspiera:
  • świadomość słuchową,
  • planowanie wypowiedzi,
  • sekwencjonowanie,
  • kontrolę wykonawczą.
Zjawisko to można powiązać z mechanizmem sprzężenia zwrotnego słuchowo-głosowego, który odgrywa kluczową rolę w nauce mówienia i kontroli własnej wypowiedzi. Z perspektywy neurobiologicznej każdy etap terapii można odnieść do zjawiska neuroplastyczności czyli zdolności mózgu do reorganizacji pod wpływem doświadczeń. Odpowiednio dobrana stymulacja sensoryczna może wspierać tworzenie i wzmacnianie połączeń nerwowych, co przekłada się na lepsze funkcjonowanie w różnych obszarach rozwoju. Neurologopeda, audiolog ogólny, Terapeuta Metody Tomatisa, Damian Sadłocha

Podobne wpisy